CHĂM SÓC TRẺ SƠ SINH MẮC VIÊM PHỔI: NHỮNG ĐIỀU CHA MẸ CẦN BIẾT

1. Viêm phổi ở trẻ sơ sinh là gì?

2. Dấu hiệu cha mẹ cần nhận biết

3. Chăm sóc và điều trị tại bệnh viện

• Theo dõi nhịp thở, nhịp tim, thân nhiệt, màu da, khả năng bú và độ bão hòa oxy máu (SpO₂).
• Hỗ trợ hô hấp hoặc thở oxy khi có chỉ định. Cha mẹ không tự điều chỉnh thiết bị oxy hay thiết bị hỗ trợ hô hấp.
• Dùng kháng sinh khi bác sĩ chỉ định, đặc biệt khi nghi ngờ hoặc xác định nhiễm khuẩn. Không tự ý yêu cầu, đổi thuốc, bỏ liều hoặc ngừng thuốc.
• Giữ ấm phù hợp, hỗ trợ dinh dưỡng và ưu tiên sữa mẹ nếu phù hợp với tình trạng của trẻ. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cách cho bú hoặc phương pháp nuôi ăn an toàn.
• Thực hiện vệ sinh tay, vệ sinh dụng cụ và các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn để hạn chế lây nhiễm.

4. Chăm sóc trẻ tại nhà sau khi ra viện

• Những việc nên làm

• Dùng thuốc theo toa của bác sĩ: đúng thuốc, đúng liều, đúng thời điểm và đủ thời gian. Nếu trẻ nôn sau khi uống thuốc, bỏ liều hoặc có phản ứng bất thường, liên hệ cơ sở điều trị để được hướng dẫn; không tự cho uống bù.
• Nuôi dưỡng: tiếp tục cho bú mẹ nếu có thể; thực hiện số cữ và lượng bú theo hướng dẫn khi xuất viện. Cho bú ở tư thế an toàn, quan sát trẻ trong suốt cữ bú và ngừng cho bú để đánh giá nếu trẻ ho sặc, tím tái hoặc thở khó.
• Vệ sinh mũi: chỉ dùng nước muối sinh lý 0,9% và làm sạch mũi khi cần, theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không hút mũi sâu hoặc rửa mũi mạnh.

• Giữ ấm vừa đủ: mặc quần áo phù hợp, tránh để trẻ quá nóng. Giữ phòng ở sạch, thông thoáng, tránh gió lùa trực tiếp và tránh khói.
• Theo dõi hằng ngày: nhịp thở khi trẻ yên, màu da, mức độ tỉnh táo, lượng bú, nôn ói, số lần tiểu và thân nhiệt nếu được hướng dẫn đo.
• Tái khám đúng ngày ghi trên giấy ra viện; mang theo đơn thuốc và hồ sơ liên quan.

• Những việc tuyệt đối tránh

• Không tự mua hoặc dùng thuốc ho, thuốc cảm, kháng sinh, thuốc hạ sốt hay thuốc nam/lá cho trẻ khi chưa có chỉ định.
• Không cạo gió, giác hơi, xông lá, bôi dầu nóng hoặc đắp các chất không rõ thành phần lên người trẻ.
• Không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, khói bếp, khói nhang hoặc mùi hóa chất mạnh.
• Không để người đang ho, sốt, sổ mũi hoặc có triệu chứng nhiễm trùng hô hấp bế, hôn trẻ. Người chăm sóc cần vệ sinh tay trước khi chạm vào trẻ.
• Không tự ý ngừng thuốc khi thấy trẻ đỡ hơn và không trì hoãn đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.

5. Phòng ngừa viêm phổi và nhiễm trùng hô hấp

• Khám thai định kỳ và trao đổi với nhân viên y tế khi mẹ có dấu hiệu nhiễm trùng trong thai kỳ hoặc gần thời điểm sinh.
• Cho trẻ bú mẹ sớm và duy trì bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu không có chống chỉ định; tiếp tục bú mẹ cùng thức ăn bổ sung phù hợp sau 6 tháng.
• Vệ sinh tay bằng xà phòng và nước hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp trước khi chăm sóc, cho bú hoặc vắt sữa.

• Giữ môi trường không khói thuốc; hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người, đặc biệt khi trẻ còn nhỏ hoặc đang hồi phục.
• Thực hiện tiêm chủng theo lịch hiện hành và tư vấn của cơ sở tiêm chủng.
• Với trẻ sinh non hoặc nhẹ cân, thực hiện chăm sóc Kangaroo/da kề da khi phù hợp và theo hướng dẫn của nhân viên y tế; bảo đảm đường thở thông thoáng và theo dõi trẻ trong quá trình thực hiện.
• Đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường; không tự điều trị theo kinh nghiệm truyền miệng.

6. Khi nào cần tái khám hoặc cấp cứu? Đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu: ngừng thở; tím môi/lưỡi; thở khó, rút lõm lồng ngực hoặc thở rên; co giật; li bì khó đánh thức; bỏ bú hoặc bú rất yếu; nhiệt độ từ 38°C trở lên hoặc dưới 35,5°C; tình trạng xấu đi nhanh

Nội dung cha mẹ theo dõi hằng ngày tại nhà

•  Đếm nhịp thở khi trẻ nằm yên
•  Quan sát màu da, môi, lưỡi
•  Trẻ tỉnh táo, dễ đánh thức
•  Trẻ bú đủ số cữ, không nôn nhiều
•  Số lần tiểu như bình thường
•  Cho trẻ dùng thuốc đúng đơn
•  Người chăm sóc đã vệ sinh tay trước khi chạm vào trẻ
•  Môi trường không khói thuốc, không khói bếp, không khói nhang

Tài liệu tham khảo