TRẺ ĐANG HO, SỔ MŨI CÓ GÂY MÊ ĐƯỢC KHÔNG? KHI NÀO CẦN HOÃN PHẪU THUẬT?
09:47 - 02/11/2026 5 Kiến Thức Y Khoa Thường Thức
Không phải mọi trẻ ho hoặc sổ mũi đều phải hoãn. Sốt, ho đàm, dịch mũi mủ, khò khè, nghe phổi bất thường hoặc toàn trạng xấu làm cán cân nghiêng về trì hoãn phẫu thuật chương trình. URTI có ý nghĩa thường cần ít nhất 2 tuần; nghi đường hô hấp dưới ít nhất 4 tuần; viêm tiểu phế quản ít nhất 6 tuần trước khi xem xét lại. Quyết định cuối cùng vẫn phải cá thể hóa.
“Con chỉ sổ mũi, có cần hoãn mổ không?”, “Vừa hết ho có gây mê được chưa?”, “Tại sao bác sĩ gây mê hỏi rất kỹ chuyện ho, sốt và khò khè?”
Trẻ tuổi mẫu giáo có thể mắc 6–8 đợt nhiễm trùng hô hấp trên mỗi năm; Oxford Handbook ghi nhận gần 25% trẻ có chảy mũi mạn tính do viêm mũi theo mùa hoặc bệnh lý VA [1]. Vì vậy không thể áp dụng nguyên tắc “cứ sổ mũi là hoãn mổ”.
2. Vì sao cảm cúm làm tăng nguy cơ khi gây mê?
Nhiễm virus làm tăng tiết dịch và tăng phản ứng đường thở. Trong gây mê có thể tăng ho, nín thở, giảm SpO2, tắc nghẽn, co thắt thanh quản và co thắt phế quản. Oxford nhấn mạnh nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ, đặc biệt <1 tuổi, và tăng thêm khi phải đặt nội khí quản [1].
Một nghiên cứu tiến cứu lớn trên 9.297 trẻ cho thấy tiền sử cảm lạnh gần đây, khò khè, hen, eczema, hút thuốc thụ động và các yếu tố kỹ thuật đường thở liên quan đến biến cố hô hấp chu phẫu [2].
3. Trường hợp nào nên hoãn phẫu thuật chương trình?
Trẻ có nhiễm trùng ngực mức độ vừa-nặng nên hoãn, gồm ho đàm, chảy mũi mủ, sốt, nghe phổi bất thường hoặc biểu hiện toàn thân như mệt nhiều, tiêu chảy/nôn [1].
4. Hoãn bao lâu là đủ?
Nhiễm trùng hô hấp trên có ý nghĩa nên trì hoãn tối thiểu 2 tuần; nếu nghi tổn thương đường hô hấp dưới, ít nhất 4 tuần; viêm tiểu phế quản ít nhất 6 tuần [1].
Các dữ liệu hiện tại nhấn mạnh: tăng phản ứng đường thở có thể tồn tại vài tuần sau nhiễm virus. Thời điểm mổ cần cá thể hóa theo tuổi, triệu chứng còn lại, bệnh phổi nền, loại phẫu thuật và dụng cụ đường thở [3,4].
5. Trẻ chỉ còn sổ mũi có nhất thiết hoãn?
Trẻ ở giai đoạn hậu virus, không sốt, không dấu hiệu ở phổi và toàn trạng tốt có thể phù hợp để phẫu thuật dù còn chảy mũi [1].
Một trẻ 8 tuổi chỉ chảy mũi trong, không sốt và mổ vùng ngoại vi khác hoàn toàn một trẻ 8 tháng tuổi đang ho đàm, khò khè và cần phẫu thuật đường thở.
6. Những yếu tố nào làm nguy cơ cao hơn?
Thuốc giãn phế quản trước mổ có thể giảm biến cố đường thở ở nhóm phù hợp và khởi mê bằng propofol liên quan ít biến cố hơn so với sevoflurane trong bối cảnh này [1].
Lựa chọn mask, dụng cụ trên thanh môn hay nội khí quản phụ thuộc phẫu thuật và an toàn từng bệnh nhân; không có một thiết bị tốt nhất cho mọi trẻ.
8. Cha mẹ cần làm gì?
Không nên giấu triệu chứng vì sợ bị hoãn mổ. Hãy báo trẻ sốt ngày nào, ho khan hay ho đàm, màu dịch mũi, có khò khè/khó thở, thuốc đã dùng và phơi nhiễm khói thuốc.
Hoãn một ca mổ chương trình khi trẻ chưa tối ưu không phải là “hủy mổ”; đó là quyết định an toàn để đưa trẻ trở lại phòng mổ ở thời điểm nguy cơ thấp hơn.
9. Tóm lại
Không phải mọi trẻ ho hoặc sổ mũi đều phải hoãn. Sốt, ho đàm, dịch mũi mủ, khò khè, nghe phổi bất thường hoặc toàn trạng xấu làm cán cân nghiêng về trì hoãn phẫu thuật chương trình.
URTI có ý nghĩa thường cần ít nhất 2 tuần; nghi đường hô hấp dưới ít nhất 4 tuần; viêm tiểu phế quản ít nhất 6 tuần trước khi xem xét lại. Quyết định cuối cùng vẫn phải cá thể hóa.
III. Tài liệu tham khảo
1. Freedman R, Herbert L, O’Donnell A, Ross N, editors. Oxford Handbook of Anaesthesia. 5th ed. Oxford: Oxford University Press; 2022. Chapter 36.
2. von Ungern-Sternberg BS, Boda K, Chambers NA, et al. Risk assessment for respiratory complications in paediatric anaesthesia: a prospective cohort study. Lancet. 2010;376:773-783.
3. Tait AR, Malviya S, Voepel-Lewis T, Munro HM, Seiwert M, Pandit UA. Risk factors for perioperative adverse respiratory events in children with upper respiratory tract infections. Anesthesiology. 2001;95:299-306.
4. Regan W, von Ungern-Sternberg BS. An update on the perioperative management of children with upper respiratory tract infections. Curr Opin Anaesthesiol. 2019;32:353-359.
5. Lee LK, Bernardo MKL, Grogan TR, Elashoff DA, Ren WHP. Perioperative respiratory adverse event risk assessment in children with upper respiratory tract infection: validation of the COLDS score. Paediatr Anaesth. 2018;28:1007-1014.
Tác giả: Bs.CKI Trang Thế Anh – Khoa Gây mê hồi sức
Trẻ tuổi mẫu giáo có thể mắc 6–8 đợt nhiễm trùng hô hấp trên mỗi năm; Oxford Handbook ghi nhận gần 25% trẻ có chảy mũi mạn tính do viêm mũi theo mùa hoặc bệnh lý VA [1]. Vì vậy không thể áp dụng nguyên tắc “cứ sổ mũi là hoãn mổ”.
2. Vì sao cảm cúm làm tăng nguy cơ khi gây mê?
Nhiễm virus làm tăng tiết dịch và tăng phản ứng đường thở. Trong gây mê có thể tăng ho, nín thở, giảm SpO2, tắc nghẽn, co thắt thanh quản và co thắt phế quản. Oxford nhấn mạnh nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ, đặc biệt <1 tuổi, và tăng thêm khi phải đặt nội khí quản [1].
Một nghiên cứu tiến cứu lớn trên 9.297 trẻ cho thấy tiền sử cảm lạnh gần đây, khò khè, hen, eczema, hút thuốc thụ động và các yếu tố kỹ thuật đường thở liên quan đến biến cố hô hấp chu phẫu [2].
3. Trường hợp nào nên hoãn phẫu thuật chương trình?
Trẻ có nhiễm trùng ngực mức độ vừa-nặng nên hoãn, gồm ho đàm, chảy mũi mủ, sốt, nghe phổi bất thường hoặc biểu hiện toàn thân như mệt nhiều, tiêu chảy/nôn [1].
| Tình trạng | Hướng xử trí | Cơ sở |
| Chảy mũi trong đơn thuần, không sốt, phổi bình thường, trẻ khỏe | Có thể cân nhắc tiến hành | Trẻ hậu virus, không sốt, không dấu phổi có thể phù hợp |
| Ho đàm / dịch mũi mủ | Nên hoãn | Gợi ý nhiễm trùng đáng kể |
| Sốt | Nên hoãn và đánh giá | Bệnh đang hoạt động |
| Khò khè / ran phổi | Nên hoãn, tối ưu hô hấp | Nguy cơ PRAE cao hơn |
| Nghi nhiễm hô hấp dưới | Hoãn ít nhất khoảng 4 tuần theo Oxford | Tăng phản ứng đường thở tồn tại |
| Viêm tiểu phế quản | Oxford: ít nhất 6 tuần | Nguy cơ đường thở đáng kể |
| Phẫu thuật cấp cứu | Cá thể hóa | Cân bằng nguy cơ trì hoãn |
Nhiễm trùng hô hấp trên có ý nghĩa nên trì hoãn tối thiểu 2 tuần; nếu nghi tổn thương đường hô hấp dưới, ít nhất 4 tuần; viêm tiểu phế quản ít nhất 6 tuần [1].
Các dữ liệu hiện tại nhấn mạnh: tăng phản ứng đường thở có thể tồn tại vài tuần sau nhiễm virus. Thời điểm mổ cần cá thể hóa theo tuổi, triệu chứng còn lại, bệnh phổi nền, loại phẫu thuật và dụng cụ đường thở [3,4].
5. Trẻ chỉ còn sổ mũi có nhất thiết hoãn?
Trẻ ở giai đoạn hậu virus, không sốt, không dấu hiệu ở phổi và toàn trạng tốt có thể phù hợp để phẫu thuật dù còn chảy mũi [1].
Một trẻ 8 tuổi chỉ chảy mũi trong, không sốt và mổ vùng ngoại vi khác hoàn toàn một trẻ 8 tháng tuổi đang ho đàm, khò khè và cần phẫu thuật đường thở.
6. Những yếu tố nào làm nguy cơ cao hơn?
- Tuổi nhỏ, đặc biệt trẻ nhũ nhi.
- Sốt, ho đàm, nhiều dịch tiết, nghẹt mũi nhiều, khò khè.
- Hen/tiền sử khò khè, sinh non, bệnh phổi nền.
- Phơi nhiễm khói thuốc lá.
- Phẫu thuật tai-mũi-họng hoặc đường thở.
- Cần đặt nội khí quản so với kỹ thuật ít kích thích hơn khi phù hợp.
Thuốc giãn phế quản trước mổ có thể giảm biến cố đường thở ở nhóm phù hợp và khởi mê bằng propofol liên quan ít biến cố hơn so với sevoflurane trong bối cảnh này [1].
Lựa chọn mask, dụng cụ trên thanh môn hay nội khí quản phụ thuộc phẫu thuật và an toàn từng bệnh nhân; không có một thiết bị tốt nhất cho mọi trẻ.
8. Cha mẹ cần làm gì?
Không nên giấu triệu chứng vì sợ bị hoãn mổ. Hãy báo trẻ sốt ngày nào, ho khan hay ho đàm, màu dịch mũi, có khò khè/khó thở, thuốc đã dùng và phơi nhiễm khói thuốc.
Hoãn một ca mổ chương trình khi trẻ chưa tối ưu không phải là “hủy mổ”; đó là quyết định an toàn để đưa trẻ trở lại phòng mổ ở thời điểm nguy cơ thấp hơn.
9. Tóm lại
Không phải mọi trẻ ho hoặc sổ mũi đều phải hoãn. Sốt, ho đàm, dịch mũi mủ, khò khè, nghe phổi bất thường hoặc toàn trạng xấu làm cán cân nghiêng về trì hoãn phẫu thuật chương trình.
URTI có ý nghĩa thường cần ít nhất 2 tuần; nghi đường hô hấp dưới ít nhất 4 tuần; viêm tiểu phế quản ít nhất 6 tuần trước khi xem xét lại. Quyết định cuối cùng vẫn phải cá thể hóa.
III. Tài liệu tham khảo
1. Freedman R, Herbert L, O’Donnell A, Ross N, editors. Oxford Handbook of Anaesthesia. 5th ed. Oxford: Oxford University Press; 2022. Chapter 36.
2. von Ungern-Sternberg BS, Boda K, Chambers NA, et al. Risk assessment for respiratory complications in paediatric anaesthesia: a prospective cohort study. Lancet. 2010;376:773-783.
3. Tait AR, Malviya S, Voepel-Lewis T, Munro HM, Seiwert M, Pandit UA. Risk factors for perioperative adverse respiratory events in children with upper respiratory tract infections. Anesthesiology. 2001;95:299-306.
4. Regan W, von Ungern-Sternberg BS. An update on the perioperative management of children with upper respiratory tract infections. Curr Opin Anaesthesiol. 2019;32:353-359.
5. Lee LK, Bernardo MKL, Grogan TR, Elashoff DA, Ren WHP. Perioperative respiratory adverse event risk assessment in children with upper respiratory tract infection: validation of the COLDS score. Paediatr Anaesth. 2018;28:1007-1014.
Tác giả: Bs.CKI Trang Thế Anh – Khoa Gây mê hồi sức
Hotline
