THUỐC TRÁNH THAI: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT ĐỂ SỬ DỤNG AN TOÀN VÀ HIỆU QUẢ

Thuốc tránh thai là một trong những biện pháp kế hoạch hóa gia đình phổ biến, giúp phụ nữ chủ động phòng tránh mang thai ngoài ý muốn. Tuy nhiên, không ít người vẫn còn băn khoăn: Thuốc tránh thai có gây vô sinh không? Có cần ngưng thuốc để “nghỉ”? Thuốc tránh thai khẩn cấp có phải là thuốc phá thai? Người đang cho con bú hoặc nhiễm HIV có sử dụng được không?

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp và giải đáp từ dược sĩ, nhằm giúp người dân hiểu đúng và sử dụng thuốc tránh thai an toàn, hiệu quả:
1. Thuốc tránh thai đường uống là gì?
- Thuốc tránh thai đường uống là thuốc được sử dụng hằng ngày để phòng tránh mang thai. Có hai nhóm chính: Thuốc tránh thai phối hợp: chứa hai loại hormon là estrogen và progestin; thuốc tránh thai chỉ chứa progestin: chỉ chứa hormon progestin và có thể là lựa chọn phù hợp cho một số phụ nữ không sử dụng được estrogen, trong đó có một số trường hợp đang cho con bú. Thuốc tránh thai có thể phòng ngừa mang thai bằng cách ức chế rụng trứng, đồng thời làm thay đổi chất nhầy cổ tử cung và niêm mạc tử cung, từ đó làm giảm khả năng tinh trùng gặp trứng và thụ thai. Việc lựa chọn loại thuốc nào cần dựa trên tình trạng sức khỏe, nhu cầu và các yếu tố nguy cơ của từng người.
2. Uống thuốc tránh thai có gây vô sinh không?
- Không. Thuốc tránh thai không gây vô sinh. Sau khi ngừng thuốc, khả năng sinh sản thường trở lại nhanh chóng. Thời gian để kinh nguyệt và quá trình rụng trứng trở lại có thể khác nhau giữa từng người. Vì vậy, nếu chưa có nhu cầu mang thai, người phụ nữ vẫn cần tiếp tục sử dụng một biện pháp tránh thai phù hợp sau khi ngừng thuốc.
3. Nếu vô tình uống thuốc tránh thai khi chưa biết mình đã mang thai thì có làm thai nhi bị dị tật không?
- Các dữ liệu hiện có không cho thấy thuốc tránh thai đường uống làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh khi vô tình sử dụng trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Tuy nhiên, nếu phát hiện mình đang mang thai, người bệnh không nên tiếp tục tự sử dụng thuốc tránh thai và nên thông báo cho bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
4. Tôi có cần ngưng thuốc tránh thai một thời gian để “cho cơ thể nghỉ” không?
- Không cần thiết phải ngưng thuốc định kỳ nếu thuốc vẫn phù hợp với bạn. Không có khuyến cáo chung yêu cầu phụ nữ phải ngừng thuốc tránh thai sau một khoảng thời gian nhất định để “nghỉ thuốc”. Việc tự ý ngừng thuốc rồi sử dụng lại có thể làm tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn nếu không sử dụng biện pháp tránh thai khác. Nếu đang sử dụng thuốc tránh thai và muốn chuyển sang phương pháp khác, bạn nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn.
5. Thuốc tránh thai có phòng ngừa HIV hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục không?
- Không. Thuốc tránh thai có tác dụng phòng ngừa mang thai nhưng không bảo vệ khỏi HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, giang mai, chlamydia,... Nếu có nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, nên sử dụng bao cao su đúng cách và thường xuyên. Bao cao su có thể đồng thời giúp giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn và giảm nguy cơ lây truyền HIV cũng như một số bệnh lây truyền qua đường tình dục.
6. Thuốc tránh thai khẩn cấp là gì?
- Thuốc tránh thai khẩn cấp được sử dụng sau khi quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp tránh thai hoặc biện pháp tránh thai thất bại, chẳng hạn như rách hoặc tuột bao cao su. Thuốc tránh thai khẩn cấp nên được sử dụng càng sớm càng tốt sau quan hệ tình dục không được bảo vệ. Tùy loại thuốc, thời gian sử dụng có thể lên đến 3–5 ngày. Điều quan trọng là: càng sử dụng sớm thì hiệu quả tránh thai càng cao.
7. Thuốc tránh thai khẩn cấp có phải là thuốc phá thai không?
- Không. Thuốc tránh thai khẩn cấp chủ yếu có tác dụng ngăn hoặc trì hoãn quá trình rụng trứng, tùy loại thuốc. Thuốc tránh thai khẩn cấp không có tác dụng chấm dứt một thai kỳ đã hình thành và không được sử dụng thay cho thuốc phá thai. Vì vậy, nếu đã có thai, thuốc tránh thai khẩn cấp không phải là phương pháp điều trị để chấm dứt thai kỳ.
8. Thuốc tránh thai khẩn cấp có hiệu quả bao nhiêu phần trăm?
- Hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp phụ thuộc vào loại thuốc, thời điểm sử dụng và thời điểm rụng trứng. Không nên hiểu rằng uống thuốc tránh thai khẩn cấp sẽ đảm bảo tránh thai 100%. Một số nghiên cứu ghi nhận hiệu quả tránh thai khác nhau giữa các loại thuốc và giữa các nghiên cứu. Vì vậy, thay vì cố nhớ một tỷ lệ phần trăm cụ thể, điều quan trọng nhất là sử dụng thuốc đúng loại và càng sớm càng tốt sau quan hệ không được bảo vệ.
9. Có thể sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp thường xuyên không?
- Thuốc tránh thai khẩn cấp được thiết kế để sử dụng trong những tình huống cần tránh thai sau khi đã xảy ra quan hệ không được bảo vệ hoặc biện pháp tránh thai thất bại. Nếu thường xuyên phải sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp, bạn nên trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn một biện pháp tránh thai thường xuyên, phù hợp và hiệu quả hơn. Sau khi sử dụng thuốc, một số người có thể gặp các tác dụng không mong muốn như buồn nôn, đau đầu, đau bụng hoặc thay đổi thời điểm kinh nguyệt.
10. Uống thuốc tránh thai khẩn cấp rồi thì có được bảo vệ cho những lần quan hệ tiếp theo không?
- Không. Thuốc tránh thai khẩn cấp không tạo ra sự bảo vệ tránh thai kéo dài cho những lần quan hệ tiếp theo. Nếu tiếp tục quan hệ sau khi đã dùng thuốc tránh thai khẩn cấp, bạn vẫn có thể mang thai. Do đó, cần sử dụng bao cao su hoặc một biện pháp tránh thai phù hợp khác để phòng tránh thai cho những lần quan hệ tiếp theo.


 

DƯỢC SĨ KHUYẾN CÁO
Thuốc tránh thai là một trong những biện pháp tránh thai hiệu quả khi được lựa chọn phù hợp và sử dụng đúng cách. Không phải loại thuốc nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.
* Người dân nên:
- Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ khi lựa chọn phương pháp tránh thai, đặc biệt nếu đang mắc bệnh hoặc đang sử dụng các thuốc khác.
- Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và đúng lịch.
- Không tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi cách sử dụng.
- Nhớ rằng thuốc tránh thai không phòng ngừa HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Sử dụng bao cao su khi cần phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Nếu thường xuyên cần sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp, nên tìm hiểu một phương pháp tránh thai lâu dài phù hợp hơn.
- Nếu có thắc mắc về thuốc tránh thai hoặc gặp vấn đề bất thường trong quá trình sử dụng, người bệnh nên liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn cụ thể.

Tài liệu tham khảo:
1. World Health Organization (WHO). Oral contraceptives. 2025.
2. World Health Organization (WHO). Emergency contraception. 2021.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2024. 2024.
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use, 2024. 2024.
5. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Emergency Contraception.

Tác giả: DS. Lê Ngọc Tú – Khoa Dược