SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE - ”PHÒNG BỆNH HƠN TRỊ BỆNH”

01/10/2025 81 Kiến Thức Y Khoa Thường Thức

Hiện nay, đang vào mùa mưa bão, tại nhiều tỉnh thành khu vực Nam Bộ, trong đó có An Giang, số ca mắc sốt xuất huyết Dengue đang có chiều hướng gia tăng. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể dẫn đến biến chứng nặng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Điều quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cho trẻ em và cả gia đình chính là chủ động phòng bệnh.

1. Hiểu rõ về "thủ phạm gây bệnh"

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, muỗi vằn Aedes aegypti là trung gian truyền bệnh. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm dễ mắc và có nguy cơ diễn tiến nặng hơn. Muỗi vằn cái (Aedes aegypti, chiếm 90% trường hợp lây truyền và Aedes albopictus) là thủ phạm chính lây truyền bệnh sốt xuất huyết. Giống muỗi Aedes là giống muỗi lớn nhất với 931 loài thuộc 78 giống phụ (theo báo cáo của Wilkerson và cộng sự năm 2015). Giống muỗi Aedes lần đầu tiên được tìm thấy ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới và cho đến nay chúng xuất hiện ở hầu hết các châu lục.

       Hình thể muỗi Aedes trưởng thành

Đặc điểm của muỗi vằn có thể dễ dàng nhận thấy nhất là phần vằn trắng ở các đốt bàn chân sau. Muỗi vằn đẻ trứng thường chỉ chọn nơi nước sạch như nước trong lọ hoa, các chậu hoa cây cảnh chứa nước, bể chứa nước, các dụng cụ phế thải quanh nhà chứa nước mưa... Trứng muỗi vằn thường bám vào thành chum vại và tồn tại đến 6 tháng để khô, chỉ cần có nước sẽ phát triển thành loăng quăng (bọ gậy) và tiến triển thành muỗi. Nhờ tập tính đẻ trứng như vậy nên muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết có khả năng sinh sản mạnh và phát triển vào mùa mưa. Việc phun hóa chất diệt muỗi cũng chưa bao phủ được mọi hộ gia đình, gây nguy cơ mắc sốt xuất huyết và lây lan bệnh trong cộng đồng.

Vòng đời muỗi vằn trải qua 4 giai đoạn:

  • Giai đoạn hình thành trứng 2 - 5 ngày;
  • Giai đoạn trứng thành lăng quăng 1 - 2 ngày;
  • Giai đoạn lăng quăng thành nhộng 3 - 4 ngày;
  • Giai đoạn nhộng thành muỗi trưởng thành 1 - 2 ngày
Trung bình muỗi vằn có thể sống 1 đến 2 tháng trong một vòng đời và cứ sau mỗi lần hút no máu khoảng 3 ngày lại đẻ trứng 1 lần. Vậy, trung bình một con muỗi vằn cái có thể đẻ từ 8 đến 10 lần trong vòng đời. Trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp, muỗi cái có thể sống đến 3 tháng. Đó cũng là lý do muỗi sinh sôi và phát triển mật độ cao. Muỗi vằn lây bệnh theo cơ chế đốt người mang virus Dengue, sau đó truyền virus sang cho người lành thông qua vết đốt. Bên cạnh lây qua đường muỗi đốt, sốt xuất huyết còn 2 con đường lây bệnh hiếm gặp hơn là từ mẹ sang con và đường máu (hiến máu, hiến tạng, phơi nhiễm kim tiêm có máu người bệnh sốt xuất huyết).

II.    Phòng bệnh hơn trị bệnh

Hiểu rõ vòng đời và tập tính của muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue, chúng ta có những phương pháp phòng bệnh như sau:

1.    Diệt lăng quăng/bọ gậy để loại bỏ nơi sinh sản của muỗi:

●    Đậy kín vật chứa nước: Đậy nắp lu, bể nước, vật chứa nước sinh hoạt, không cho muỗi đẻ trứng.
●    Thau rửa vật chứa nước: Cọ rửa và thay nước các dụng cụ chứa nước như lu, khạp, bình hoa, bình bông ít nhất 1 tuần/lần để diệt trứng muỗi.
●    Thả cá hoặc sử dụng hóa chất diệt bọ gậy: thả cá vào các vật chứa nước lớn (bể, giếng) hoặc cho cát ẩm vào lọ hoa để diệt lăng quăng.
●    Loại bỏ vật phế thải: thu gom và hủy các vật dụng phế thải trong nhà và xung quanh nhà như chai, lọ vỡ, lốp xe cũ, vỏ dừa,... có thể đọng nước.
●    Lật úp vật chứa nước không dùng để tránh đọng nước mưa.

2.    Phòng muỗi đốt để tránh muỗi truyền bệnh:

●    Ngủ mùng: mặc quần áo dài tay và ngủ trong mùng, kể cả ban ngày, để tránh muỗi đốt.
●    Sử dụng hóa chất xua, diệt muỗi: dùng bình xịt diệt muỗi, hương muỗi, kem bôi chống muỗi đốt hoặc rèm/màn tẩm hóa chất.
●    Phun hóa chất diệt muỗi: phối hợp với ngành y tế trong các chiến dịch phun hóa chất phòng, chống dịch.


3.    Nâng cao sức khỏe cá nhân:

●    Giữ vệ sinh cá nhân: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch. 
●    Ăn uống an toàn: sử dụng thực phẩm sạch, ăn chín uống sôi, ăn uống đủ chất. 
●    Tập thể dục và ngủ đủ giấc: nâng cao sức đề kháng bằng cách tập thể dục đều đặn và ngủ đủ giấc. 

4.    Phát hiện bệnh sớm để được theo dõi và chăm sóc y tế thích hợp:

●    Đến cơ sở y tế khi có triệu chứng: Khi có dấu hiệu sốt, mệt mỏi, đau nhức bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn, không tự ý điều trị tại nhà.
●    Phối hợp với y tế: Tích cực phối hợp với ngành y tế trong các chiến dịch diệt lăng quăng và phun hóa chất. 
●    Báo cáo các điểm có nguy cơ: Sử dụng ứng dụng "Y tế trực tuyến" để phản ánh các địa điểm có nguy cơ cao phát sinh lăng quăng, giúp chính quyền và ngành y tế xử lý kịp thời.

5.    Tiêm phòng vắc xin:

●    Tiêm phòng vắc xin là phương pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả cho cả trẻ em và người lớn bên cạnh những phương pháp tiêu diệt véc-tơ truyền bệnh là muỗi vằn kể trên.
●    Vắc xin sốt xuất huyết Qdenga (Takeda, sản xuất tại Đức) được sản xuất theo công nghệ sống, giảm độc lực, tái tổ hợp chứa các kháng nguyên của cả 4 tuýp huyết thanh virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết. Theo dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng cho thấy, Qdenga có tính an toàn cao. 
●   Tính đến tháng 8/2024, Qdenga đã được cấp phép và sử dụng cho người dân tại hơn 40 quốc gia trên toàn thế giới. Vắc xin Qdenga đã được Bộ Y tế phê duyệt và cấp phép lưu hành tại Việt Nam từ tháng 9/2024, được chỉ định tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn mà không cần xét nghiệm sốt xuất huyết trước khi tiêm. Đặc biệt, người từng mắc sốt xuất huyết rất cần tiêm vắc xin để phòng nguy cơ tái nhiễm bệnh. Với lịch tiêm 2 liều cách nhau 3 tháng, vắc xin Qdenga đã được chứng minh có hiệu lực bảo vệ cao, chống nhiễm với cả 4 tuýp huyết thanh sốt xuất huyết lên đến 80,2%, hiệu quả ngăn ngừa đến 90% nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết gây ra.

Tài liệu tham khảo
1.    Viện Sốt Rét – Ký Sinh Trùng – Côn Trùng Thành Phố Hồ Chí Minh. Muỗi Aedes (2024).  https://www.impehcm.org.vn/noi-dung/sot-xuat-huyet/muoi-aedes.html
2.    Cục y tế dự phòng Việt Nam. Giám giát và phòng chống sốt xuất huyết Dengue. https://vncdc.gov.vn/files/article_attachment/2019/6/giam-sat-va-phong-chong-sxhd-chan-tay-mieng-pgs-duong-th62019.pdf
3.    Köpke C, Rothe C, Zeder A, Boecken G, Feldt T, Janke C, Jordan S, Köhler C, Löbermann M, Müller A, Orth HM, Prüfer-Krämer LM, Schäfer J, Slesak G, Stich A, Bélard S, Thul N, Becker SL, Schneitler S; TravVacNet-Group. First clinical experiences with the tetravalent live vaccine against dengue (Qdenga®) in travellers: a multicentric TravVacNet study in Germany. J Travel Med. 2025 Mar 11;32(2):taaf004. doi: 10.1093/jtm/taaf004. PMID: 39893629.

Tác giả: BS Lê Bình Minh - Khoa Nội Nhi, Bệnh viện Sản - Nhi An Giang





 
 
Hotline Hotline
VBot
Bạn cần hỗ trợ gì?
Bác Sĩ Ảo eMed
VBot
Chào bạn, mình là Bác sĩ ảo AI của eMed!
Bạn có thể nhập triệu chứng bệnh mình sẽ tư vấn cho bạn!
Bạn có thể nhờ mình tìm bệnh viện để khám, thông tin thuốc!
Cũng có thể kiểm tra mã số thuế doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp không!
Thông tin Bs eMed AI tư vấn chỉ mang tính chất tham khảo. Aisum.vn