Bé trai 15 tuổi bị móc sắt xuyên hốc mắt – được sơ cứu và chuyển tuyến an toàn tại Bệnh viện Sản Nhi An Giang

Chiều ngày 04/09/2025, Khoa cấp cứu, bệnh viện Sản Nhi An Giang đã tiếp nhận một bé trai 15 tuổi, bị một móc sắt phơi đồ hốc vào mắt (T) sau khi trợt ngã lúc tắm, người nhà không xử trí gì, đưa em đến bệnh viện. Sau khi sơ cứu ban đầu, điều trị kháng sinh, giảm đau, chụp CT-scan sọ não thấy một dị vật cản quang hốc mắt (T) xuyên nền sọ kèm xuất huyết trong nhu mô não trái (T), Khoa tiến hành hội chuẩn ngoại khoa, chuyên khoa mắt, em được chuyển đến BV Chợ Rẫy điều trị tiếp.

Dị vật nội nhãn (IOFB) được định nghĩa là các vật thể lạ không chủ ý bị kẹt trong nhãn cầu, cần được chẩn đoán và điều trị khẩn cấp để ngăn ngừa mù lòa hoặc mất nhãn cầu. Dị vật nội nhãn chiếm 16 - 41% các chấn thương nhãn cầu hở và thường gây mất thị lực nghiêm trọng ở bệnh nhân chấn thương mắt. Các nghiên cứu trước đây đã mô tả rằng phần lớn các dị vật nội nhãn liên quan đến công việc, và tai nạn thường gặp hơn đáng kể ở nam giới trẻ tuổi, những người thường chiếm hơn 90% các trường hợp. 

Tùy theo loại dị vật, kích thước và vị trí tổn thương, hậu quả có thể rất nghiêm trọng như:
-    Thủng nhãn cầu
-    Viêm nội nhãn (nhiễm trùng bên trong mắt)
-    Xuất huyết nội nhãn
-    Bong võng mạc
-    Teo nhãn cầu, mất thị lực vĩnh viễn…

-    Đau nhói mắt dữ dội sau chấn thương
-    Nhìn mờ, thấy chớp sáng, ruồi bay
-    Chảy máu mắt, chảy nước mắt liên tục
-    Có dị vật cắm vào nhãn cầu (thấy rõ hoặc không thấy)
-    Lệch hình dạng nhãn cầu, mất phản xạ ánh sáng

1.    Tuyệt đối không tự ý lấy dị vật ra: Việc rút dị vật ra khỏi mắt có thể gây xuất huyết, thoát dịch mắt hoặc tổn thương thêm. Việc này cần được thực hiện tại cơ sở y tế có kĩ thuật chuyên sâu.
2.    Không rửa mắt, không nhỏ thuốc, không đè vào mắt: Rửa mắt hay dùng thuốc nhỏ mắt có thể làm nhiễm trùng lan rộng hoặc tổn thương nặng hơn.
3.    Cố định mắt bị thương
-    Che mắt bằng gạc sạch, dùng cốc nhựa hoặc khiên bảo vệ mắt để không đè lên nhãn cầu.
-    Nếu có thể, bịt luôn cả hai mắt để hạn chế cử động của mắt bị thương.
4.    Giữ đầu nạn nhân ở tư thế thẳng, không cúi gập: Giúp hạn chế dị vật di chuyển sâu hơn vào nhãn cầu.
5.    Đưa đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay lập tức: Nên chọn cơ sở có khả năng phẫu thuật mắt cấp cứu, có máy móc chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, CT) và bác sĩ chuyên khoa.
6.    Những việc tuyệt đối không nên làm:
-    Không dùng nhíp, tăm hoặc vật sắc để lấy dị vật ra.
-    Không để bệnh nhân tự lái xe đi viện.
-    Không dùng mẹo dân gian (như thổi mắt, nhỏ nước thảo dược...)
Dị vật nội nhãn là một tình huống nguy hiểm đe dọa thị lực, cần được sơ cứu đúng cách và điều trị chuyên sâu càng sớm càng tốt. Mọi thao tác sai lầm trong sơ cứu có thể khiến mắt tổn thương nặng thêm và gây mù vĩnh viễn. Nếu nghi ngờ có dị vật trong mắt sau chấn thương – hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay lập tức.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.    Bộ Y tế. Quyết định Số: 3906/QĐ-BYT. Quyết định về việc ban hành hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành Nhãn Khoa. 2012: 66 – 71
2.    Phác đồ điều trị Bệnh viện Chợ Rẫy 2013, Nhà xuất bản Y học, trang 611 686. Dị vật nội nhãn. phacdochuabenh.com
3.    Basic and Clinical Science Course, (2010 2011), Retina and vitreous, American Academy of Ophthalmology, phần Section 12. 

Tác giả: BS Bùi Văn Nhựt - Khoa Cấp cứu Nhi, Bệnh viện Sản - Nhi An Giang